Lelystad - Het circus van de toekomst van de Afsluitdijk streek gisteren neer in Lelystad voor een brainstormsessie van experts. De vierde, met ditmaal een hoog TU-gehalte, want de morfologie van de dijk stond centraal, dus de vorm en de materialen van de dijk en welke natuurlijke processen er allemaal invloed op uitoefenen. Dus speelde de primaire functie van de Afsluitdijk voor het eerst de hoofdrol. Hij is een kering tegen het wassende water van de Waddenzee, met spuisluizen is hij ook een regulator van overtollig IJsselmeerwater en een doorlaat voor scheepvaartverkeer, en hij is een short cut voor wie van Fryslân naar Noord-Holland wil.

Veel civiel technici dus in Lelystad, die bijvoorbeeld alternatieve middelen voor de breking van golfslag debiteerden. Dat kan door een kilometer uit de kust een kunstmatig rif onder water in zee te bouwen.

Of ze propageerden alternatieve vormen van dijkversterking. Die dijk hoeft helemaal niet opgehoogd te worden, je hoeft alleen maar de kruin en het talud te versterken. Onder het gras wordt een polypropulenen gaas aangebracht, zodat de dijk niet wegspoelt als er eens een golf overheen slaat. En dat gebeurt toch maar héél af en toe.

En dan heb je nog elastocoast, een vernisachtige lijm die je over willekeurig uitgestort basaltgruis - ter grootte van flinke duploblokken - uitgiet, waardoor het geheel keihard wordt. Werkt goed, blijkt uit proeven met golfbrekers bij de Oosterscheldekering en Petten.

Een variant hierop is biogrout: los zand dat hard wordt dankzij micro-organismen die kalk aanmaken. Kun je ook tussen die stenen aanbrengen.

Allemaal mooie, serieuze ideeën die een volgende fase in dijkbouwtechnologie (kunnen) betekenen. Wat dat betreft was de brainstormsessie van gisteren een verademing: het ging eindelijk eens over de dijk zelf, in plaats van wat we op dat ding allemaal zouden kunnen bouwen.

De critici van het onherkenbaar optuigen van de Afsluitdijk hoefden er gisteren niet bij te zijn om de cultuurhistorische waarde van de dijk te verdedigen. Het ging alleen maar over de functies van de dijk waarvoor hij bedoeld is. Woensdag was dat wel anders: van de vele toeristische plannen kregen zij het schuim in de mondhoeken.

En alsof hij blij was dat die behoudenden van woensdag er gisteren niet meer bijwaren, viel prof. dr. Wim de Ridder, coördinator van de ateliersessies, even uit zijn rol. Ja, de futuroloog moet neutraal blijven; hij is alleen maar de katalysator van het innovatieve denkwerk op de sessies, maar tijdens deze vierde sessie kon hij het toch niet laten. ,,De duurzaamheid van de toekomstige Afsluitdijk krijgt zéker een prominente plaats in het advies dat we in het najaar aan de staatssecretaris geven. Kijk: iedereen - academici, bouwkundigen, planologen - is al een jaar of tien bezig met duurzaamheid. Het zijn de beleidsmakers die achterlopen. Het poldermodel staat ontwikkeling van duurzame energie in de weg.”

En dus moet de dijk een icoon - het woord is al vaak gevallen - worden van energieopwekking van de toekomst. De Ridder: ,,Het liefst zou ik die hele dijk volzetten met het maximum dat mogelijk is aan duurzame energiebronnen. Osmosecentrales, getijdecentrales, zonnecellen, noem maar op.”

Op de valreep is er nog een vijfde ateliersessie toegevoegd: over de plaats van architectuur in de toekomst van de Afsluitdijk, vandaag in de schuur van Ed Nijpels in Dijken. Medio maart volgt er nog een symposium waar alle ideeën nog eens besproken worden. Vervolgens worden er in het bedrijfsleven fondsen geworven om de diverse ideeën ook uit te voeren. Wat haalbaar is, wordt vervat in een doordacht advies dat staatssecretaris Huizinga van Verkeer en Waterstaat in november in ontvangst neemt.