De website frieschdagblad.nl maakt gebruik van cookies.
dinsdag 21 november

Geloof & Kerkvrijdag, 25 januari 2008

Kritiek op de Opwekkingsbundel

Leeuwarden - De liedbundel Opwekking, het ‘psalmenboek’ van evangelisch Nederland, staat ter discussie. Hij zou tekstueel te eenzijdig en te ik-gericht zijn, en bovendien theologisch rammelen. Nadere beschouwing leert dat de critici het hebben over een klein deel van de 666 Opwekkingsliederen.

WYBE FRAANJE
Al enige jaren is er kritiek op de samenstelling van de bundel. Steeds meer mensen fronsen hun wenkbrauwen bij de teksten van sommige liederen. Het evangelische opinieblad Uitdaging publiceerde in de editie van deze maand een opinieartikel van Jeroen Bol, voorzitter van de evangelicale denktank de George Whitefieldstichting. Met betrekking tot de laatste pakweg honderd liederen citeert hij een evangelicale liturgie-onderzoeker die al in 1996 over sommige Opwekkingsliederen zei dat ze ,,oppervlakkig, gemaakt vrolijk, te veel ervaringstheologie, weinig pastoraal, te emotioneel, zweverig, te verticaal’’ zijn. De bundel heeft bovendien een ,,eenzijdige focus op lofprijzing’’.
Wie de teksten leest, komt tot de conclusie dat Bol het over een beperkt aantal liederen uit die laatste honderd nummers heeft - en over een (kleiner) aantal uit de nummers daarvoor (zeg maar tot 570). Vermoedelijk heeft hij het niet over teksten als 622 of 638: Wie is als Hij? / De Leeuw maar ook het Lam, / gezeten op de troon. // Bergen buigen neer, / de zee verheft haar stem / voor de allerhoogste Heer. // Prijs Adonai, / wanneer de zon opkomt / totdat zij ondergaat. / Prijs Adonai, / alle naties van de aard’, / alle heiligen aanbid Hem. (Ps. 113; Op. 5).
Wie de bundel kent, weet dat de verzameling een rijkdom aan geestelijke liederen biedt. De samenstellers van de zondagse zangdiensten kunnen aan de hand van die ene Opwekkingsbundel een gevarieerde zangdienst samenstellen met liederen uit honderd jaar pinkstertraditie.
In sommige gemeenten blijkt echter dat er (ongemerkt) teruggegrepen wordt op slechts een beperkt deel van de Opwekkingsliederen. Ten koste van veel echt oudere liederen (nummers tot 422) komen nieuwere liederen veelvuldig aan bod.

Pinksterconferentie

De selectiecommissie van de Stichting Opwekkingslectuur in Putten is verantwoordelijk voor de jaarlijkse toevoegingen van zo’n vijftien liederen aan de bundel. Eens per jaar, op de pinksterconferentie in Biddinghuizen, worden de nieuwe nummers gepresenteerd en aangeleerd. De commissie selecteert liederen uit allerei hoeken. In Opwekking staan gezangen uit de bundels Glorieklokken en Johannes de Heer, en uit het Liedboek voor de Kerken. Bijboorbeeld Opw. 383: Geest van hierboven, leer ons geloven. Er staat hier en daar een kinderlied tussen, of een traditioneel kerstlied.
De commissie zelf - bestaande uit topmuzikanten van conservatoriumniveau - heeft veel liederen geschreven en gecomponeerd, maar ook een aantal van bijvoorbeeld Jeugd met een Opdracht overgenomen. Ook staan er bijdragen in van praisepioniers als Graham Kendrick (268: Hij kwam bij ons heel gewoon) en Ron Kenoly (469: Halleluja, Jezus Christus leeft!). Elly en/of Rikkert leveren ook (sterke) vertalingen of complete liederen (369: Door uw genade Vader).
Praise- en worship-artiesten van recentere populariteit komen ook aan bod: Chris Tomlin (661: Maak groot onze God), Matt Redman (579: Dank U, dank U voor Uw kostbare bloed), Brian Doerksen (618: Jezus, hoop voor de volken), Michael W. Smith (633: Halleluja, heilig, heilig bent U Heer God almachtig), en Hillsong (598: Neem mij, kneed mij, vorm mij, vul mij. Jes. 64). Ook is er een aantal psalmen op nieuwe muziek gezet (laten we ze ‘neo-psalmen’ noemen - zie kader)
Twintig jaar geleden kwamen de teksten op melodieën die door Opwekking zelf werden geschreven vaak rechtstreeks uit de bijbel (177: Bedenk al wat waar is, / al wat waardig, rechtvaardig is. Fil. 4:8). Soms waren die teksten overigens ook ik-gericht - geen volkomen nieuw fenomeen dus (94: Heel mijn leven wil ik wijden, / om in de dienst van mijn Heer te strijden).
Dan zijn er ook nog pseudopsalmen: liederen waarvan de tekst niet direct aan de bijbel is ontleend, maar wel letter voor letter in de geest daarvan is geschreven (zie kader).
Onverantwoord
Dit zijn niet de teksten waar de kritiek zich op richt. Bol heeft het over theologisch onverantwoorde of zelfs onbijbelse teksten. Inderdaad worden de specifieke taken en eigenschappen van de drie Personen Gods nogal eens door elkaar gehaald (649: Jezus, onze Schepper God, / die mij levensadem schonk, / U die alles heeft gemaakt, / laat Uw heilig koninkrijk / vorm gaan krijgen diep in mij. / Bouw Uw kerk, Heer, in mijn hart).
De kern van Bols kritiek is de noodzaak om ieder jaar weer vijftien liederen aan de bundel te móeten toevoegen. Dat gaat ten koste van de inhoud. ,,De kwaliteit van de teksten is vaak van een zeer mager niveau.’’ (667: Jezus, totdat ik bij U ben / Jezus, en U volkomen ken / Jezus, geef ik mijn hart en stem / en prijs U). Maar vroeger waren er ook al matige teksten, zij het incidenteler dan nu (318: Eet het brood met mij, / drink de wijn met mij. / Tussen de vleugels van de cherubim. / Deel het maal met mij).
Een enkele keer staan er zelfs stijlfouten in een tekst (534: En Zijn koninkrijk kent geen grens, / en haar heerlijkheid kent geen eind. Het is het koninkrijk, dus kent zijn heerlijkheid geen eind - of heerlijkheid moet op grens slaan.)
,,Daarnaast zijn veel van de oorspronkelijk Engelstalige liederen ook nog eens slecht vertaald.’’ (zoals in 663: Jezus, redder van mijn ziel).

De mens

Verder staat volgens Bol steeds vaker de mens centraal, en niet God (616: Houd me dicht bij U. / Laat me nooit meer gaan. / Voor U leg ik mijn leven neer, / verlangend naar Uw vriendschap, Heer. // U alleen begrijpt / wat ik nodig heb. / Uw liefde die mij warmte geeft / als U mij in Uw armen neemt. / Leid mij naar Uw hart. / Breng me terug bij U. // U bent mijn doel. / U bent mijn hartsverlangen. / U bent mijn doel. / Houd mij heel dicht bij U.
Of 581: Ik wil heel dicht bij U zijn. / Als een kind bij de Vader op schoot. / Ik wil heel dicht bij U zijn, / dat is de plek waar ik hoor).
Uit deze liedteksten spreekt wel degelijk een eerbied voor God, maar toch staan míjn wil en míjn verlangen centraal in deze tekst.
Er zijn ook teksten waarin de eerbied voor en heiligheid van God in het gedrang komen. Steeds vaker wordt in de teksten de gebiedende wijs gebruikt terwijl God persoonlijk wordt aangesproken (Zinsneden als ‘Open mijn ogen’, ‘Wees mijn verlangen’, ‘Daal nu neer met Uw Geest’, ‘Geef ons een lofgewaad, Heer’, ‘Genees ons land’, komen in vele liederen voor).
Wie de teksten van de nummers 571-667 leest, komt tot de conclusie dat Bols kritiek zich concreet richt op vijftien tot twintig liederen. De overige liederen betreffen voor een groot deel lofprijzingsliederen.
De ik-gerichte liederen zijn te divers om op één hoop te gooien (Een tekst als ‘Want met heel mijn gezin dien ik U, Heer’ (Opw. 645; Joz. 24) is van een ander kaliber dan ‘Vernieuw ons denken nu, / open ons hart, / help ons Uw stem te verstaan’ - 648).
Bol pleit ervoor dat de selectiecommissie voortaan terughoudender te werk gaat. Sla eens een jaar over, of neem eens wat minder nieuwe liederen op, stelt hij voor. Uiteindelijk heeft Bol een punt: ,,Bij mijn weten is geen enkele gerenommeerde liedbundel op zo’n manier ontstaan. Liedbundels worden normaliter met grote zorgvuldigheid en veelvuldig wikken en wegen samengesteld.”

Ontstaan Opwekkingsbundel

De Opwekkingsbundel telt inmiddels 666 liederen, verdeeld over 667 nummers (het voorlaatste getal is overgeslagen bij de nummering). De bundel ontstond dertig jaar geleden omdat men vond dat de toentertijd binnen de pinksterbeweging gebruikelijke liedbundels Johannes de Heer en Glorieklokken een tekstuele lacune vertoonden. Daarin zouden te weinig lofprijzingsliederen staan.
Tot eind jaren tachtig werden die drie bundels op grote schaal ook nog naast elkaar gebruikt, vaak nog aangevuld met een door de plaatselijke gemeente in de loop der jaren zelf samengesteld repertoire van (lofprijzings)liederen. Over de gehele breedte van de (volle) evangelische en pinkstergemeenten is de Opwekkingsbundel inmiddels de belangrijkste bron voor de zangdienstliturgie; de Opwekkingsbundel zou dus het ‘psalmenboek’ van evangelisch Nederland genoemd kunnen worden.

‘neo-psalmen’ en ‘pseudo-psalmen’

Bijvoorbeeld Opwekking 78 (Ps 150: Halleluja, looft God in Zijn heiligdom / looft hem in zijn machtig uitspansel); of 281 (Ps. 42: Als een hert dat verlangt naar water / zo verlangt mijn ziel naar U); 377 (Ps. 95: O, kom nu en jubel breng dank aan de Heer, / en juich voor de rots van ons heil); 451 (Ps. 121: Ik hef mijn ogen / op naar de bergen / waar komt mijn hulp vandaan? - een lied van Brian Doerksen); 518 (Ps. 139: Heer, U doorgrondt en kent mij, / mijn zitten en mijn staan. / En U kent mijn gedachten, / mijn liggen en mijn gaan.) Een lofprijs-pseudopsalm is 454: Zegen, aanbidding, / kracht, overwinning, / ere zij de eeuwige God / Elke tong in hemel, op aard’ / zal Uw macht belijden. / Elke knie buigt neer voor Uw troon. Of, ingetogener, 154: In de stilte van mijn hart / nader ik tot U, o Heer, / kniel ik aan Uw voeten neer, / aanbid ik U als Heer.
Dit is het eerste artikel in een korte serie over de Opwekkingsbundel

Vertel een vriend | Reageer op dit artikel | Aantal reacties 0


Reacties:

Geloof & Kerk
Familieberichten
Advertenties