De website frieschdagblad.nl maakt gebruik van cookies.
woensdag 22 november

Geloof & Kerkzaterdag, 29 december 2007

Modern geloof is doordacht en doorleefd

De predikantenbeweging Op Goed Gerucht publiceerde eerder dit jaar het Protestants Pamflet. Het was een positiebepaling ten aanzien van ontwikkelingen binnen de Protestantse Kerk in Nederland, maar leverde veel reacties op. Op Goed Gerucht gaat in een serie in het Friesch Dagblad in op de stellingen. Vandaag ds. Jan Offringa over de derde stelling.

Goede Geruchten

JAN OFFRINGA
Regelmatig besteed ik in de kerk aandacht aan ‘geloof en twijfel’. De opkomst laat zien dat dit thema veel mensen bezighoudt. Op leeravonden krijgen deelnemers de opdracht hun eigen twijfel in kaart te brengen en te concretiseren. Vanuit mijn overtuiging dat twijfel die niet helder benoemd wordt ondermijnend werkt. Dat gebeurt helaas te vaak in de kerk: twijfel wordt gebagatelliseerd, ontkend of zelfs veroordeeld, en gaat dan in een mens zijn ongekende gang.
De uitkomst van zo’n zelfonderzoek is redelijk voorspelbaar. De topvier van terugkerende twijfel onder christenen ziet er ongeveer zo uit: 1. alle religies zijn enkel projectie, geboren uit angst, verlangen of hersenspinsels; 2. er is geen bevredigend antwoord op de vraag naar God en het kwaad; 3. de bijbel is in al zijn menselijke en tijdgebonden uitingen een weerbarstig en ongeloofwaardig boek; 4. de toekomst is onzeker, zowel voor ons persoonlijk - voorbij de dood - als voor de wereld als geheel.
Staande houden
Daarachter gaan vaak twee nog grotere vragen schuil. Ten eerste: kan geloof zich wel staande kan houden in een door wetenschappelijke inzichten gedomineerde samenleving? Ten tweede: is er een godsbeeld dat recht doet aan het moderne, evolutionaire wereldbeeld? Het gaat hier om een manier van geloven waarin zowel verstandelijke doordenking als gevoelsmatige beleving volop meedoen. De kerk moet het hebben van een tegelijk doordacht en doorleefd geloof.
Vanuit die optiek pleit Op Goed Gerucht voor een kritische theologie die niet bang is het gesprek aan te gaan met de moderne wetenschap. En waarschuwt het pamflet voor een terugkeer naar een ‘pre-moderne’ vorm van theologie bedrijven. Pre-modern wordt de theologie als ze bewust achter de Verlichting terug wil, en haar verworvenheden uit de weg gaat.
Goed voorbeeld hiervan zijn voorgangers in orthodoxe kring die met de kerk terug willen naar ‘een moment dat het nog goed functioneerde’. Er wordt zonder enige gêne voorgesteld terug te keren naar de tijd dat we de Verlichting nog buiten de (gereformeerde) kerkdeur konden houden. Alsof je de geschiedenis kunt resetten. Geen kritische vragen van mondige vrouwen en mannen die zich emanciperen, maar een vlucht in het verleden. Ten koste van weldenkende mensen die het gevoel krijgen domgehouden of bedonderd te worden.
Verhelderend op dit punt is de uiteenzetting van de theoloog Marcus Borg. In zijn boek The Heart of Christianity (2003) laat hij zien hoe in de Amerikaanse kerken twee paradigma’s naast elkaar bestaan. Het verschil zit niet zozeer in de geloofsvoorstellingen die mensen erop nahouden, als wel in de denk- en leefpatronen daaronder. Voor het gemak spreek ik in het vervolg liever van twee benadering, een oude en een nieuwe. Binnen de eerste gaan mensen op klassieke wijze om met de grote geloofsvragen. God is de almachtige Vader en schepper. Jezus is gekomen voor onze zonden. De bijbel is Gods onfeilbare woord, met een eenduidige boodschap en moraal. En alleen wie gelooft is verzekerd van een hemelse toekomst. Een geheel aan waarheden, waarin weinig vragen onbeantwoord blijven.
Veel gelovigen echter zijn vastgelopen in dit patroon. Onder hen heeft zich de laatste honderd jaar wat Borg noemt het ‘opkomend paradigma’ ontwikkeld: een nieuwe benadering. Daarin komt geloof op een wezenlijk andere manier ter sprake. Minder als waarheid, meer als zoektocht. Deze benadering is ‘het product van de ontmoeting van het christendom met de moderne en post-moderne wereld, met alle wetenschap, historische disciplines, religieus pluralisme en culturele diversiteit’. Door de opkomst van natuur- en menswetenschappen zijn kerk en theologie grondig veranderd. Ook door de ontmoeting met andere volken en culturen. Daarbij is een gezonde zelfkritiek losgekomen, en groeide het bewustzijn ‘hoe het christendom heeft bijgedragen aan racisme, seksisme, nationalisme, exclusiviteitsdenken en andere schadelijke ideologieën’.
Vanuit deze laatste benadering is het niet goed mogelijk tot een eenduidige, laat staan onbetwijfelde waarheid te komen voor alle tijden en plaatsen. Want deze nieuwe manier van theologie bedrijven wil recht doen aan de zoektocht van steeds weer andere gelovigen, binnen hun eigen context. Zij maken in alle vrijheid eigen keuzen en gaan hopelijk respectvol om met die van anderen. Het onderscheid van Borg lijkt moeiteloos toepasbaar op de Protestantse Kerk in Nederland. Ook zij vertoont een diepgaande pluraliteit, die niet zomaar draait om wat mensen zoal geloven, maar om de verschillende leef- en denkwerelden daarachter.
In de Gereformeerde Kerken in Nederland was de nieuwe benadering sterk in opkomst. In de Nederlandse Hervormde Kerk leefden oud en nieuw keurig naast elkaar. Dat laatste zal ook voor de nieuwe Protestantse Kerk moeten gelden. Op dit moment wordt een ontwikkeling zichtbaar, onder invloed van evangelicalen en andere orthodoxen, waarin de oude klassieke benadering gaat domineren. Moderne geloofsvisies komen dan in de gedoogzone terecht.
Volgens Op Goed Gerucht is dit een heilloze weg. Want beide visies hebben hun recht van bestaan, en onderlinge kritiek houdt beide scherp. De kritische insteek van het pamflet mag duidelijk zijn: de oude benadering bedient zich van een voorbije theologie die mensen met hun vragen of vertwijfeling in de kou laat staan. Want met haar pre-moderne trekken is zij niet echt in staat moderne gelovigen wegwijs te maken in een wereld vol bijgeloof en ongeloof.
Jan Offringa (1957) is predikant te Kesteren en voorzitter van de stuurgroep Op Goed Gerucht. Hij studeerde theologie aan de Vrije Universiteit van Amsterdam.

Protestants Pamflet, stelling 3

Op Goed Gerucht stáát voor een kritische theologie, die recht wil doen aan verworvenheden of inzichten van de moderne theologie. Het gesprek met natuur-, mens- en religiewetenschappen is voor een eigentijdse geloofsbezinning onmisbaar. Dat leidt niet onvermijdelijk tot een kil rationalisme, maar stimuleert een goed doordacht geloof dat de Eeuwige ook met het verstand probeert te dienen.
Op Goed Gerucht keert zich derhalve tegen al dan niet openlijk beleden visies, als moet de kerk terugkeren naar een pre-moderne theologie en dito geloofsbeleving. Deze opoffering van het verstand leidt tot vormen van biblicisme en fundamentalisme die vroeg of laat de kerk plaatselijk en landelijk opbreken.

Vertel een vriend | Reageer op dit artikel | Aantal reacties 1


Reacties:

Geachte Jan Offringa,

Bedankt voor deze heldere uiteenzetting. Ik denk dat uw analyse van twee stromingen kloppen, maar wel een beperkende blik geven. Uit uw analyse zou afgeleid kunnen worden dat er slecht twee stromingen zijn: pre-modern en modern waarbij de eerste terug wil naar het tijdperk voor de verlichting, de ander door de verlichting en moderne tijd heen gaat en kritische theologie wil bedrijven.

Ik denk dat er nog een derde weg is die u nog niet kent. En de Angelsaksische wereld is er een beweging op komst genaamd "Emerging Church". Deze beweging staat ook voor kritische theologie en Borg word daar ook gelezen. Emergers zijn meestal post-evangelicaal: ze nemen geen genoegen met de standaard evangelische of orthodoxe antwoorden
(pre-modern) maar willen ook niet dwangmatig het programma van het modernisme navolgen. Veel Emergers zijn dan ook Post-Liberaal. Ze zijn vastgelopen in de twijfel en reductionistische visie op geloof.

Ik zou u willen uitdagen om deze derde weg serieus te nemen. Modern mag van mij best bestaan, maar u doet net alsof het hele verlichtingsbouwwerk neutraal is. Wetenschappelijke paradigma's zijn aan enorme veranderingen onderhevig. Theologen als u hebben de neiging om tot correlatie over te
gaan: het verhaal van de bijbel aan te passen aan de stand van de wetenschap en daardoor aantrekkelijk te maken. De is net zo heilloos als terug willen keren naar het premodernisme en ook erg on-kritisch.

Emergers hebben naast Borg ook oog voor N.T. Wright, James D. Dunn, Dallas Willard, Walter Brueggemann, Leslie Newbigin, E.P. Sanders, Miroslav Volf, die veel meer zitten deze derde weg. Dus meneer Offringa:
kom uit uw moderne loopgraaf en ontdekt de "Emerging Church". Net even iets kritischer dan "Op goed gerucht" maar jonger, avontuurlijker en met meer hoop. Hier ligt een nieuwe weg voor de PKN!

Vriendelijke groet,

Johan ter Beek

Johan ter Beek, Soest - dinsdag, 29 januari 2008


Geloof & Kerk
Familieberichten
Advertenties