Leusden - ‘Conflict splijt SoW-gemeente’ of ‘Kerkelijk conflict in Fries dorp escaleert’, het zijn koppen die de afgelopen jaren de pers haalden. Ruzies komen in kerken net zo goed voor als in andere organisaties. Nu is er een brochure met vuistregels om te voorkomen dat je elkaar in de kerk in de haren vliegt.

Het boekje Vuistregels voor Vredestichters werd gisteren gepresenteerd op een mini-symposium in Leusden. Het idee voor de handleiding ontstond vorig jaar. Toen hield de Evangelische Alliantie, een koepelorganisatie van christelijke organisaties en kerken in Nederland, het symposium ‘De Mantel der Liefde’. Die bijeenkomst trok toen zeer veel mensen, en er werd pijnlijk duidelijk hoeveel inderdaad met de mantel der liefde wordt bedekt in gemeenten.

Het boekje bevat tien tips om te voorkomen dat meningsverschillen conflicten worden en is een initiatief van gemeenteopbouwwerker Gerard van der Schee en Eddy de Pender. Eerstgenoemde nam gisteren afscheid van de EA. ,,Waar gehakt wordt vallen spaanders en waar mensen samenwerken ontstaan wrijvingen. Maar op de een of andere manier krijgen conflicten in kerkelijke kring snel een sterk emotionele lading. Vanuit ideologie en onderlinge betrokkenheid gedreven, worden ruzies gemakkelijk in de persoonlijke sfeer getrokken en is het moeilijk om conflicten zakelijk of rationeel met elkaar af te handelen”, constateert Eddy de Pender.

De Pender is sinds 2004 coach en mediator. Daarvoor deed hij onder meer ervaring op als manager bij de Provincie Utrecht, softwarebedrijf CMG, de Nederlandse Spoorwegen en de Evangelische Omroep. Vorig jaar verscheen van hem het boek Help, het is weer maandag, een handboek voor anders kijken als christen naar je werk.

Hij beschrijft hoe het in gemeenten soms pijnlijk mis

kan gaan om maar conflicten te voorkomen. ,,Onlangs maakte ik mee dat er op een avond heel veel uitleg en inleiding was

van de leiding, zodat er voor discussie slechts twintig minuten overbleef. Het gevolg is natuurlijk dat de leiding misschien wel happy is dat alles goed is verlopen, maar dat de gemeenteleden bijna allemaal gefrustreerd zijn, omdat er te weinig ruimte was voor het gesprek en het uitten van de eigen mening.”

Hoe je het ook wendt of keert, meningsverschillen zijn niet te voorkomen. Omdat we leven in een wereld die voortdurend aan verandering onderhevig is. Ook kerken ontkomen niet aan die vernieuwende invloeden. ,,De één wil graag veranderen en vernieuwen, terwijl de ander graag alles bij het oude wil laten. Het valt voor de leiding van een kerk niet mee om daar een goede balans in te vinden. Maar we kunnen er niet omheen, veranderingen zijn er en zullen er blijven komen. Daarnaast reageert ieder daar weer anders op, zodat meningsverschillen niet te voorkomen zijn.”

Tegenover het conflict staat de vrede - ‘het woord komt 365 keer voor in de Bijbel, voor elke dag een’ - en dat is een werkwoord. Beter gezegd een vrucht van recht doen aan jezelf en aan een ander, citeert hij Jesaja.

Het gevaar van een conflict over bijvoorbeeld de koers in de gemeente is dat er groepen ontstaan die elkaar gaan bestrijden. Ze praten nog wel, maar alleen met gelijkgestemden. Aan de oppervlakte lijkt het oké, maar daar onder heerst ontevredenheid.

In conflicttheorieën wordt gesproken over warme en koude conflicten. ,,Warme conflicten zijn voor iedereen zichtbaar, omdat er harde woorden worden gesproken, soms met deuren wordt gesmeten en de temperatuur stijgt. Bij koude conflicten zijn er weinig uiterlijke tekenen en is er sprake van vermijdingsgedrag.”

In de kerk is er de neiging om de lieve vrede maar te bewaren, in plaats van spanningen en onenigheden op een goede manier af te handelen. Dat is een gevaar, aldus De Pender, want het is als een smeulende veenbrand ,,die op een onverwacht tijdstip en onverwachte plek aan de oppervlakte komt”.

Een van de vuistregels die in de brochure wordt gegeven is te kijken naar je eigen aandeel. Altijd wordt gewezen naar ‘de ander die het gedaan heeft’ en schuldig is aan het conflict. ,,De ander is in zijn geheel negatief en bedreigend geworden, wat natuurlijk nooit kan kloppen, want iedereen heeft positieve eigenschappen.” De Pender haalt het Lucas-evangelie waarin wordt gesteld eerst maar eens de balk uit het eigen oog te verwijderen om de splinter van de broeder of zuster te kunnen zien. ,,Pas, wat ik noem, de 40-60 regel toe. Ga ervan uit dat de schuld van het conflict voor het grootste deel - in ieder geval meer dan vijftig procent - bij de ander ligt. Dan heb je in ieder geval wat te doen om je eigen aandeel onder de loep te nemen en daar wat constructiefs mee te doen.”

Een andere tip is om boosheid op een goede manier te uitten. ,,Dat kan alleen als de emoties tot rust zijn gekomen.” En praat niet over de ander, maar mét. Roddel vergroot het conflict alleen maar. ,,Door met derden over iemand te praten, kan een conflict groeien en groeien. Neem het initiatief en ga met de persoon in kwestie praten.”

De Pender is ook realistisch. Niet elk conflict kan worden opgelost en soms moet je ook stoppen om er energie in te stekken. ,,Je kunt initiatieven nemen, maar als er nooit een gebaar terugkomt, is het goed om niet steeds door te gaan. Op een gegeven moment moet je tegen jezelf kunnen zeggen: ‘Ik heb gedaan wat ik kan, ik moet het nu loslaten’.’’

Het laatste hoofdstukje gaat over vergeving. De auteur noemt het een van de lastigste onderwerpen, voornamelijk omdat het begrip zo vaak wordt gebruikt om onenigheid en ongemak ,,dicht te smeren”. Toch is het een bijbelse opdracht en nodig, al was het soms maar voor jezelf om niet verstrikt of verwond te raken door het gebeurde.

Bij het boekje wordt door de Evangelische Alliantie een werkmap gemaakt voor de leiding van gemeenten om het onderwerp op de agenda te zetten. Deze verschijnt begin volgend jaar. De werkmap gaat dieper in op het onderwerp en bedrukt vooral het voorkomen van conflicten door actief aan eenheid te werken. Ook komt er een website over het onderwerp.