De website frieschdagblad.nl maakt gebruik van cookies.
dinsdag 26 september

Cultuurdonderdag, 15 november 2007

Expositie van souvenirs in het Princessehof
Verliefd op Titia Bergsma

Als Titia Bergsma nu een kopje koffie zou kunnen bestellen in restaurant Kohaku-tei in Japan zou ze vreemd opkijken, want het is haar portret dat op het kopje staat. Ze is in twee eeuwen tijd naar schatting vier miljoen keer afgebeeld op allerlei voorwerpen. In Keramiekmuseum Princessehof in Leeuwarden is sinds zaterdag een kleine selectie porseleinen souvenirs te zien met daarop dit Hollandse icoon in Japan.

ANJA MAST
De kopjes en schotels, plaquettes, beeldjes en kommetjes laten zien hoeveel indruk Titia op de Japanners heeft gemaakt. Waarom? Omdat ze in 1817 als eerste westerse vrouw voet aan Japanse wal zette.
Titia Bergsma wordt in 1786 geboren in Leeuwarden. In 1804 leert ze Jan Cock Blomhoff kennen en er bloeit een romance op. Jan vraagt om haar hand maar Titia’s ouders vinden haar met achttien jaar nog wat te jong.
Jan vertrekt daarop naar ‘de Oost’ waar hij goede zaken doet als magazijnmeester op Deshima, Japan. Deshima is een kunstmatig eilandje vlak voor de haven van Nagasaki. Het is de enige plek waar Japan Nederlanders toeliet om handel te drijven.
Bij toeval ontmoeten Titia en Jan elkaar in 1815 opnieuw, in Den Haag. Datzelfde jaar trouwen ze nog en niet veel later bevalt Titia van een zoon, Jantje.
Door de verhalen die Jan over de Oost vertelt, wordt Titia ook nieuwsgierig naar dit verre oord. Het gezin vertrekt naar Batavia. Als Jan in 1817 wordt aangesteld als opperhoofd van Deshima neemt hij tegen alle regels in Titia en Jantje mee, samen met de min Petronella en het Javaanse dienstmeisje Marathy. Titia is een vrouw, geen koopman en haar aanwezigheid is strikt verboden. Er wordt voor de vrouw van het opperhoofd dus ook geen uitzondering gemaakt. Na drie maanden moeten Titia, Jantje, de min en dienstmeid het eiland verlaten.

Indruk

Ondanks het korte verblijf van Titia op Deshima heeft ze met haar verschijning grote indruk gemaakt op de Japanners. ,,Niet omdat Titia nou heel aantrekkelijk was, maar simpelweg omdat ze nog nooit een westerse vrouw hadden gezien. Het was een enorm contrast’’, vertelt Karin Wijlens van het Princessehof. De kleding die ze droeg, de sieraden, het kapsel, de grote ogen, het postuur alles was anders en is dan ook zorgvuldig vastgelegd door Japanse hofschilders.
Er zijn meer dan vijfhonderd variaties met Titia in de hoofdrol geschilderd, soms met haar gezin, dan weer alleen. Maar altijd met haar halsketting van koraal, wat haar handelsmerk lijkt te zijn.
Tijdens haar verblijf op Deshima werd Titia vrij waarheidsgetrouw afgebeeld. Maar wanneer je de souvenirs in het Princessehof langsgaat, valt het op dat Titia er steeds anders uitziet.
,,Titia lijkt in de loop der jaren een beetje opgepimpt’’, beaamt Wijlens. Zo prijkt ze in cartoonstijl op een Japans servies met weelderige krullen, een make-upje, grote hoed en hoepelrok. Toch is het nog steeds dezelfde Titia Bergsma die we zien. ,,Haar afbeelding is altijd overeind gebleven en als bron steeds opnieuw gebruikt’’, aldus Wijlens.

Vaas

Zelf heeft het museum één vroeg-negentiende-eeuwse vaas in bezit waarop Titia met Jan en Jantje is afgebeeld. Daarvoor is nu een speciale plaats ingeruimd.
De eigentijdse souvenirs zijn in bruikleen van René Bersma, de auteur van het boek Titia, de eerste westerse vrouw in Japan. Er mag dan één letter in zijn achternaam ontbreken, foutje tijdens een geboorteaangifte in 1822, maar Bersma is een directe nazaat van Titia Bergsma.
,,Je zou kunnen zeggen dat de auteur tijdens zijn onderzoek echt verliefd is geworden op Titia, bijna geobsedeerd door het verhaal erachter’’, voegt Wijlens toe. Deze liefde deelt hij overigens met zijn Japanse vrouw.
Vorige week ging de documentaire Verliefd op Titia in première op het Noordelijk Film Festival. Daarin zijn Bersma en zijn vrouw te zien in Japan. ,,Als ze iets nieuws tegenkomen met de beeltenis van Titia, moeten ze het hebben’’, zegt Wijlens. In het Princessehof werden opnames gemaakt voor de documentaire. ,,Toen is het bij ons ook gaan leven. De souvenirs zijn natuurlijk niet van grote waarde maar door het verhaal erachter leek het ons heel leuk hier een presentatie bij te maken. Mensen beseffen niet dat achter keramiek vaak een heel verhaal schuil gaat.’’
In het geval van Titia Bergsma is dat best een triest verhaal. Bij haar vertrek van Deshima is het de laatste keer dat ze haar man ziet. Ze sterft van verdriet een paar jaar na terugkomst in Den Haag, 1821.
‘Verliefd op Titia’ is tot 9 maart 2008 te zien in Keramiekmuseum Princessehof te Leeuwarden. De Avro zal in maart ook de gelijknamige documentaire uitzenden.

Vertel een vriend | Reageer op dit artikel | Aantal reacties 2


Reacties:

Buitgemeen interessante documentaire afgelopen zondag van de AVRO. Dit verhaal heeft vele facetten en ik had er dit jaar graag een reisje naar Japan voor overgehad, ware het niet dat het rookverbod in vliegtuigen mij al jaren lang tegenhoudt. Heel erg jammer, ik had graag gegaan.

George J. Herting, Amstelveen - maandag, 10 maart 2008


Mijn vrouw en ik hebben deze documentere gezien. Fantastisch gemaakt, veel lof daarvoor,ik ben benieuwt naar het boek als herinnering, temeer dat onze zoon dit jaar naar Japan gaat om een masterclass te volgen Samuraizwaardkunst Iaido. Groeten H.G. van der Vlugt

H .G van der Vlugt, Amersfoort - maandag, 10 maart 2008


cultuur
Familieberichten
Advertenties