Eén vraag hield de ruim zesduizend Friese eierzoekers dit jaar meer bezig dan welke andere dan ook: Zouden we nog mogen?

Op 1 februari werd het lot van de traditie in handen gelegd van de rechtbank in Leeuwarden. Na een onderzoek over de schade die het rapen zou veroorzaken, eisten Vogelbescherming Nederland en Faunabescherming een onmiddellijk raapverbod.

De rechtbank zou aanvankelijk voor 1 maart – de eerste dag van het raapseizoen – uitspraak doen, maar wilde langer bedenktijd. Hierdoor konden de eierzoekers in elk geval toch nog eventjes de weilanden in, op zoek naar het kleinood. Overigens werd geen ei gevonden. Vanwege de vrieskou hield de kievit mooi haar kont dicht.

Op woensdag 16 maart liet de rechter van zich horen. Het eierrapen werd verboden, op straffe van een boete van 95 euro. Het verbod ging de volgende dag in; 17 maart middernacht.

Volgens de rechtbank verleende de provincie Fryslân – overigens de enige provincie die het eierzoeken nog toestond - onterecht toestemming voor het eierrapen, omdat er onder meer geen maximum aan het aantal te rapen eieren werd gesteld.

Vogelbescherming Nederland en Faunabescherming reageerden verheugd op de uitspraak maar verkeerden zeker niet in jubelstemming. ,,Daarvoor gaat het te slecht met de kievit’’, aldus de woordvoerder van Vogelbescherming Nederland. Hij sprak de hoop uit dat de kievitpopulatie in Fryslân minder snel zou inkrimpen nu er geen eieren meer mochten worden geraapt.

De Bond van Friese VogelbeschermingsWachten (BFVW) weersprak deze hoop. Ze doet dat al jaren overigens. Een kievit gaat voor een tweede maal aan de leg als het eerste legsel om wat voor reden dan ook mislukt, aldus de BFVW. Bovendien deden eierzoekers aan nazorg (nestbescherming). De BFVW vreesde dat dit bij een verbod ook grotendeels achterwege zou blijven. Het gevolg: nesten liggen onbeschermd in het land en zijn een ‘prooi’ voor landbouwmachines, aldus de vogelwachters. In plaats van een vooruitgang in de kievitstand, zou er dan sprake zijn van een achteruitgang.

De uitspraak hakte er behoorlijk in bij de eierzoekers. Fervent raapster Anneke Soepboer-Van der Kooi uit Broeksterwoude zei ,,in pear rare wurden.’’ Lolke van der Meer uit Wergea liet weten die woensdag de zestiende ,,nea te ferjitten’’. En Sake Roodbergen uit Akkrum, oud-bestuurslid van de BFVW, noemde het besluit ,,bizar, verbijsterend, ongelooflijk en totaal onverwacht.’’ De rechter heeft met zijn uitspraak het hart van de Friese weidevogelbescherming geraakt, aldus Roodbergen.

Het zou een raar seizoen worden. Veel eierzoekers bleven ‘achter de hikke’. Maar er waren ook ongehoorzamen: honderden eierzoekers lieten het er niet bij zitten, en gingen toch het land in.

Tijdens een bijeenkomst in partycentrum De Twee Gemeenten in Jistrum besloten ze pas op 1 april te stoppen met rapen. Wie werd beboet, kon de bon declareren bij een speciaal eierzoekersfonds. Twee betrapte eierrapers weigerden de boete te betalen en moesten voorkomen. Beiden werden schuldig bevonden aan het illegaal rapen van kievitseieren maar kregen daarvoor geen straf. Rechter Beswerda in een toelichting: ,,Ik heb met mijn collega (Anjewierden, JV) afgesproken dat we voor dit seizoen soepel zullen zijn. Het verbod op rapen is immers nog maar zeer recent van kracht.’’

Friese politici overwogen burgerlijke ongehoorzaamheid, net als de illegale zoekers. Enkele fracties in Provinciale Staten in Fryslân wilden als protest gaan eierzoeken in de Bullepolder maar de meerderheid van de Staten vond dat toch niet verstandig. Die vond dat de rechterlijke macht moest worden gerespecteerd en wilde bovendien het positieve in de in de uitspraak benadrukken.

,,Deze uitspraak is in principe positief over de traditie van het aaisykjen; de rechter richt zijn kritiek slechts op de uitvoeringspraktijk’’, verwoordde Commissaris van de Koningin (CvK) Ed Nijpels de gevoelens. ,,We gaan meteen onderzoeken hoe we aan die punten tegemoet kunnen komen. We staan buitengewoon sterk en denken daarom dat we deze Friese traditie overeind kunnen houden. We roepen iedereen in Fryslân op tot zorgvuldigheid: geef de tegenstanders geen munitie. We betreuren het dat de uitspraak veel te laat komt; dat maakt de situatie tamelijk chaotisch.’’

Zou er dan voor het eerst in járen geen eerst gevonden kievitsei onder de aandacht van CvK Nijpels worden gebracht, zoals de traditie betaamde? Toch wel: een aantal kwieke eierzoekers had bedacht dat het verbod dit onderdeel van de traditie niet kon tegenhouden. Immers zolang het gevonden ei niet uit het nestje werd gehaald, werd het eierzoekverbod niet overtreden. En zo kwam het dat CvK Nijpels zaterdag 19 maart gelaarsd en al de weilanden introk om het eerste ei te aanschouwen. Om zeven uur ’s ochtends vonden Jan Boomsma (19) uit Berlikum en Jouke Ynema (35) in de buurt van Skűlenboarch het eerste ei. Het tweetal liet het groen-zwart gespikkelde kleinood keurig liggen, en overtraden daardoor niet het raapverbod.

De provincie Fryslân en de BFVW lieten het er intussen niet bij zitten en stapten naar het hoogste rechtscollege, de Raad van State in Den Haag. De eierzoektraditie zou en moest voort worden gezet. De Raad van State sprak echter begin december uit dat het hoger beroep werd afgewezen. Is het lot dan voorgoed bezegeld? Niet per se. Dat hangt af van de provincie Fryslân. Als die 2006 met een verbeterde vergunning komt, is er hoop voor de aaisikers. Gedeputeerde Andriesen schat de kans dat er weer geraapt kan worden op 90 procent.

Jitske Veenstra is redacteur bij het Friesch Dagblad