De website frieschdagblad.nl maakt gebruik van cookies.
vrijdag 20 april

Achtergrondvrijdag, 2 september 2005

Zonder stroom geen communicatie

Dagen nadat ze overgetrokken is, veroorzaakt Katrina schokgolven van verbijstering door alle lagen van de Amerikaanse bevolking. De schaalgrootte van deze orkaan en de schade die zij heeft aangericht roepen vergelijkingen op met de Tsunami-ramp die zuidoost-Azië trof op 26 december 2004. In drie artikelen voor het Friesch Dagblad bericht de in Amerika wonende Eelco Dykstra, arts en hoogleraar ‘rampmanagement’, over ontwikkelingen in ‘Amerika na Katrina’. Vandaag aflevering 1: ‘Zoek en red!’

Eelco Dykstra
De geweldige kracht waarmee de orkaan Katrina in de nacht van 29 en 30 augustus vanuit de Golf van Mexico op het zuiden van de Verenigde Staten afraasde, bewees weer eens dat het fenomeen ‘kenniscentrum’ van uitermate groot belang kan zijn. Immers, de manier waarop het in Miami gevestigde National Hurricane Center alle kennis in no time omzette in informatie die via alle kanalen dan ook meteen in real time naar buiten werd gebracht, was ronduit imponerend. Een schoolvoorbeeld van e arly warning system en crisiscommunicatie.
Er was genoeg informatie en tijd om zowel te evacueren als de benodigde hulpmiddelen vooraf op strategische locaties te plaatsen. Zoals u misschien weet, is in Amerika hiervoor de Federal Emergency Management Agency (FEMA) als onderdeel van het nieuwe Ministerie van Homeland Security de eerstverantwoordelijke organisatie.

Praktijk

De desalniettemin catastrofale gevolgen van Katrina wijzen ons echter ook op de beperkingen van zulke hightech kenniscentra. Nog afgezien van het feit dat kennis alleen de kracht van de natuur natuurlijk niet kan keren, moeten de lessen vanuit ‘kennis’ wel in de praktijk (kunnen) worden gebracht. En dat kan alleen maar op lokaal niveau.
Hetzelfde hebben we nog niet zo lang geleden ook al kunnen zien bij de tsunami in zuidoost-Azië. Als er al een hypothetisch International Tsunami Center was geweest dat de gehele Indische Oceaan volgestopt had met tsunamidetectoren, had dat op zich niets betekend tenzij die kennis op lokaal niveau was omgezet in actie. Het gaat dus niet alleen om kennis maar om kennisoverdracht. En daar lijkt in Amerika, net als in zuidoost-Azie, behoorlijk wat misgegaan te zijn.
In Europa kent men het fenomeen hurricane niet en dat is maar goed ook. Met dramatisch donkere en razendsnel draaiende wolken vlak boven je hoofd, met windstoten van ver boven de 250 kilometer per uur en met een voor ons totaal onbekend soort slagregen (letterlijk!) ben je ervan overtuigd dat de wereld tenonder gaat. En in het geval van Katrina was dat voor velen ook zo.
De orkanen in Amerika zijn seizoensgebonden. Tussen april en november vormen zich wervelstormen in het zuiden van de Atlantische Oceaan die zich als het ware voeden met de energie van en mee reizen op de warme golfstroom. Ze trekken over het Caribisch gebied en stevenen zo op Florida af. Zo ook Katrina. Zij schampte Florida al als een Hurricane van categorie 1 (de lichtste vorm) maar kwam toen in de Golf van Mexico terecht, die water heeft dat nog warmer is. Snel groeide zij tot een orkaan van categorie 5 (de zwaarste vorm) totdat zij over Louisiana, Mississippi en Alabama landinwaarts trok.
Orkanen kunnen extreme schade aanrichten. Schade door wind, schade door water en schade door de combinatie van wind en water. De wind is gevaarlijk. Niet alleen vanwege rondvliegende objecten, brekende bomen en vallende elektriciteitspalen, maar ook omdat zij de ramen van gebouwen breekt om daarna - letterlijk - het dak eraf te blazen waarna de wind vrij spel heeft om het gebouw met de grond gelijk te maken. En dat is precies de reden waarom u op tv mensen bezig ziet om met spaanplaat de ramen dicht te spijkeren.
Dan het water. Dit komt in twee vormen, namelijk als vloedgolf en via slagregens, dus aan de kust in beide vormen. Katrina produceerde een vloedgolf van naar schatting 7 tot 8 meter hoog en roept daarom vergelijkingen op met de recente tsunami waarbij met name de kustgebieden in Atjeh, Sri Lanka en Thailand het moesten ontgelden. Slagregens die bijna een halve meter water neergooien in kort tijdsbestek kunnen niet alleen niet afvloeien, maar ook het afvloeiings- en rioleringssysteem blokkeren. De extreme waterschade in New Orleans (80 procent van een stad met een half miljoen inwoners stond onder water) was niet alleen te wijten aan het water maar ook aan de ligging van de stad. Beneden het wateroppervlakte, ligt New Orleans ingeklemd tussen Lake Pontchartrain en de Golf van Mexico. In tegenstelling tot de Deltawerken in Nederland, waar men een drievoudig beschermingskordon heeft gebouwd, wordt New Orleans slechts door een enkelvoudige structuur gescheiden van Lake Pontchartrain. Al vele jaren wijst men erop dat dit een groot risico inhoudt, maar er is nooit wat aan gedaan, zogenaamd vanwege ‘geldgebrek’. Nu is men bezig geheel New Orleans te ontruimen en vraagt men zich af of het überhaupt nog wel de moeite waard is om New Orleans weer op te bouwen.

1953

De schaalgrootte van Katrina en de door haar veroorzaakte schade is enorm, vele malen groter dan de in Nederland legendarisch geworden zuidwester storm die voor de watersnoodramp in Zeeland zorgde in 1953. U zou zich een voor Europese begrippen gigantische storm moeten voorstellen die eerst Spanje aandoet om vervolgens vanuit de Atlantische Oceaan Frankrijk binnen te trekken en grote schade aanricht in geheel West- en Midden Europa. Rotterdam staat onder water.
Qua schaalgrootte en ter oriëntatie, wellicht nog het volgende. Nederland is pakweg zo groot als de helft van South Carolina, wat voor Amerikaanse begrippen overeenkomt met ‘verwaarloosbaar klein’. Amerika is puur geografisch gezien geen land maar een continent.
Terug naar de voorkennis die via het National Hurricane Center overal beschikbaar was, maar waar men lokaal nogal wisselend mee is omgegaan. Wat men in Amerika een mandatory evacuatie noemt, is niet verplicht. Het merendeel van de slachtoffers die nu nog in de getroffen gebieden zijn, zijn niet welgesteld: het zijn vooral de armen, de ouderen, de behoeftigen, de sensatietoeristen en de patiënten die achtergebleven zijn. De sociale onrust die ontstaat als de onderlagen van de maatschappij (in Amerika sowieso veel uitgesprokener dan in een land als Nederland) dakloos, dorstig en hongerig worden, laat zich raden. De politie kan niet meer optreden want zij is zelf gedemoraliseerd (het is ook hún stad), kan niet meer communiceren (ook onderling niet) en kan zich niet meer bewegen (alle auto’s zijn onbruikbaar). Dat plunderingen en andere misdrijven het gevolg zijn, kan niemand verbazen.
Als er werkelijk een verplichte evacuatie had plaatsgevonden, hadden vele honderden levens gered kunnen worden. Als er communicatie mogelijk was geweest ook. Maar welke van de moderne communicatiesystemen is nu niet afhankelijk van elektriciteit? En die was er dus niet.

Op zolder

Het totaal aantal doden is nog niet bekend maar zal veel groter zijn dan nu wordt aangenomen. Dit heeft vooral te maken met wat mensen doen als water langzaam hun huizen binnenloopt. Ze gaan naar boven en belanden uiteindelijk in de attic , dat is in Amerika vaak een afgesloten ruimte en dus niet vergelijkbaar met de Nederlandse ‘zolder’. Hoeveel mensen op die manier verdronken zijn, is onbekend. Als er communicatie mogelijk geweest zou zijn, had men ook elders beschutting kunnen zoeken.
Hoeveel mensen er nog wel in leven zijn weten we ook niet, want ook zij kunnen immers niet communiceren met de buitenwereld. Alle informatie over eventuele slachtoffers is dus behoorlijk speculatief.
Met deze overweging keren we weer terug naar de opmerking over het van tevoren plaatsen van hulpmiddelen op strategische posities. In New Orleans, maar ook op andere plaatsen, had men toch kunnen weten dat men boten, terreinwagens en amfibische voertuigen nodig had en geen gewone auto’s of ambulances? De meeste van de aan- en afvliegende helikopters die we nu zien op tv kunnen niet of moeilijk landen en zeker geen grote groepen mensen vervoeren.
Onze afhankelijkheid van elektriciteit voor communicatie is al genoemd, maar wat dacht u van airconditioning en de koelkast? Zonder drinken of eten, bij een temperatuur van boven de 30 graden, houdt niemand het lang vol. Uitdroging en uitputting door de hitte zullen ongetwijfeld vele levens vooral van de oudere en zwakkere medemens hebben gekost. Hoeveel? Dat zullen we misschien nooit weten, want wie is er nog, of wil, onder deze omstandigheden dit soort zaken bijhouden?
Tijdens een interne briefing door FEMA werd onder andere bekendgemaakt dat:
- er in Louisiana alleen al nog 2.500 ziekenhuispatiënten geëvacueerd moesten worden;
- er slechts één baan op het vliegveld van New Orleans beschikbaar was om mensen en materiaal naar binnen of buiten te brengen. Alle omliggende vliegvelden zijn gesloten;
- de belangrijke regionale doorgangswegen (zoals I-10, US 90, US 98) gesloten of vernietigd zijn;
- in Louisiana 42 procent van alle huishoudens zonder stroom zat en in Mississipi zelfs 64 procent;
Kortom een ramp van groot formaat. Nu maar eerst afwachten wat de Search and Rescue teams vinden. Nu maar eerst wachten tot we meer en betrouwbaardere informatie krijgen. En nadenken wat wij gedaan zouden hebben en hoe de situatie hier zou zijn als Katrina niet in Amerika was langsgekomen maar bij ons.
Prof. dr E. Dykstra is arts en hoogleraar (visiting) International Emergency Management aan het Institute of Crisis, Disaster and Risk Management van de George Washington Universiteit in Washington D.C.

Vertel een vriend | Reageer op dit artikel | Aantal reacties 0


Reacties:

achtergrond
Familieberichten
Advertenties