Leeuwarden – Lange tijd had Tineke Quarré-Spoelstra uit Kollum niet door welke rol haar vader precies had gespeeld in de oorlog. Inspecteur van politie Gatze Spoelstra was niet zo mededeelzaam over die periode; een ware politieman die zich aan zijn ambtseed hield. Pas op latere leeftijd kwamen er steeds meer verhalen los. En toen drong het door dat haar vader in die donkere oorlogsjaren als politieman een dubbelrol speelde én welk aandeel hij had in de overval op het Huis van Bewaring in Leeuwarden op 8 december 1944. Gisteren stonden zij en haar zuster Janneke de Schiffart-Spoelstra met zo’n honderd anderen stil bij de zestigste herdenkingsdag van De Overval met een bijeenkomst in gevangenis Blokhuispoort.

,,Op latere leeftijd vertelde hij wel iets meer over zijn werk. Omdat ‘het toch verjaard’ was, zei hij dan. Maar over de oorlog vertelde hij niet zo veel’’, zegt Tineke Quarré-Spoelstra. Hij zat natuurlijk ook in een lastige positie. Een vaderlandslievende politieman die werkte onder de Duitse bezetter. Janneke de Schiffart-Spoelstra beseft dat haar vader in zijn functie als politie-inspecteur veel hoorde en die informatie kon doorspelen aan het verzet. ,,Een dubbelrol die hij zwijgend volbracht, de hele oorlog door. Dat zal niet gemakkelijk zijn geweest’’, aldus De Schiffart-Spoelstra.

Gatze Spoelstra en andere verzetslieden hadden één duidelijke ‘opdracht’: ,,Men diende te zwijgen. Alles wat je wist, kon tegen je gebruikt worden en dat kon mensenlevens kosten.’’

Politie-inspecteur Spoelstra speelt in het einde van 1944 een belangrijke rol in de voorbereiding van de overval op het Huis van Bewaring door het verzet. De verzetslieden hebben het boude plan om een overval te plegen op de strafgevangenis, maar nog geen antwoord op de vraag: op welke manier komen we geweldloos binnen? Dat antwoord komt van politieman Spoelstra. Wanneer arrestanten van het politiebureau naar de gevangenis worden overgebracht, moet een insluitingsbevel worden overhandigd. Spoelstra zorgt voor een bevel, dat wordt gekopieerd. ,,Maar de formulieren waren genummerd’’, weet De Schiffart-Spoelstra, ,,dus na het kopiëren moest het origineel worden teruggelegd op het bureau. Dat was ook een taak van mijn vader.’’

Ook is het Spoelstra die zijn blik laat gaan over de vluchtroute die de mannen van het verzet hebben opgezet. De gevangenen moeten na hun bevrijding in een bootje stappen en via de grachten vluchten. Spoelstra weet dat deze methode veel te veel tijd gaat kosten en keurt die af. De ontsnapping moet over land plaatsvinden en voor spertijd zijn afgerond, vindt hij.

Op 8 december 1944, kwart voor zes, arriveren politieman Joop Willems en een collega met drie ‘gevangenen’ en het insluitingsbevel bij de poort van de gevangenis in Leeuwarden. Kort daarvoor is de wacht van het Huis van Bewaring door een handlanger telefonisch gemeld dat drie zwarthandelaren worden gebracht. De drie zijn in feite leden van de Knokploeg (KP): Piet Oberman, Jelle Visser en Wim Stegenga. Eenmaal binnen overmeesteren ze de wachten, laten ze hun kompanen binnen en bevrijden ze in totaal 51 gevangenen.

Zestig jaar later wordt nog altijd stilgestaan bij die dag. Goffe Hoogsteen (84) uit Surhuizum was de enige verzetsstrijder die deze herdenking kon meemaken. De twee andere nog levende ‘overvallers’ Hylke Pauw en Hendrikus Rypkema wonen in Canada en waren niet aanwezig.

Hoogsteen legde gisteren een krans bij de gedenksteen aan de Keizersgracht. Verder werd de bijeenkomst bijgewoond door nabestaanden en notabelen. Het doet Tineke Quarré-Spoelstra verzuchten: ,,Het zou wel eens de laatste herdenking kunnen zijn.’’

Dat zal niet gebeuren als het aan burgemeester Dales van Leeuwarden ligt. ,,Moed tot verzet is ook in ons land een actueel thema: het verzet tegen de aantasting van de vrijheid van meningsuiting’’, aldus Dales. ,,De bedreiging van de vrijheid is niet weg. Het is goed dat we De Overval jaar in jaar uit blijven herdenken.’’