Een lange, lange discussie lijkt beslist. Het kabinet stemt in met het voorstel van minister Brinkhorst om de elektricititeitsbedrijven op te splitsen in een netbedrijf en een commercieel bedrijf.

Het beheer van de stroomnetten, nu nog eigendom van Essent, Nuon, Eneco en Delta, wordt ondergebracht in een apart bedrijf dat eigendom blijft van de overheid. De energiebedrijven, nu nog eigendom van provincies en gemeenten, worden geprivatiseerd en gaan alleen nog over de productie en de handel in energie.

De splitsing van de energiebedrijven is een ‘heet onderwerp’, dat de politiek splitst: de PvdA en VVD zijn voor; het CDA tegen. De gevestigde energiebedrijven zijn tegen splitsing, de nieuwkomers (die geen energienet hebben) zijn voor. MKB Nederland is voor, de werkgeversclub VNO-NCW tegen. Het Centraal Bureau voor de Statistiek adviseerde de minister de splitsing door te zetten, de Algemene Energieraad drong erop aan dat vooral niet te doen.

Als de meningen zo verdeeld zijn, moet er wel een groot probleem liggen. En dat is ook zo. Het gaat allemaal over de liberalisering van de energiesector. Als per 1 juli de markt opengaat, wordt de energiemarkt een gewone, commerciële sector. De provincies en gemeenten die nu nog eigenaar zijn van de energiebedrijven, willen zich zo snel mogelijk terugtrekken uit de sector. Zij voelen er niets voor om commercieel risico te lopen.

Maar de vraag is of, en zo ja, hoeveel de overheid nog te zeggen wil houden over de energienetwerken in Nederland. Worden die ook geprivatiseerd, of moeten die in handen blijven van de overheid? De netwerken zijn van enorm strategisch-economisch belang voor de energiebedrijven. Als zij de netwerken beheren, is hun positie op de betreffende energiemarkt ijzersterk. Ook geldt: kun je de netwerken wel overlaten aan commerciële partijen? Zullen die netwerken niet worden verwaarloosd, uit winstbejag?

Maar er speelt meer. De tegenstanders van splitsing zijn ervan overtuigd dat de energiebedrijven zonder hun netwerken zo klein worden, dat ze geen schijn van kans maken op de Europese markt. De Europese markt wordt door slechts vier grote spelers beheerst. Willen Nederlandse energiebedrijven een factor van belang zijn, dan zouden Essent en Nuon moeten fuseren en samen de Europese markt op moeten gaan. Maar dat verbiedt de NMa, omdat Essent en Nuon daarmee een zeer dominante positie zouden krijgen op de Nederlandse markt en dat wordt ongewenst gevonden.

De voorstanders van splitsing willen dat de overheid de netten in handen houdt om te garanderen dat ze in goede conditie blijven. Zij geloven er niet in dat het mogelijk is om goed netbeheer met netten, regels en controles af te dwingen. En zeker niet als de relatief kleine Nederlandse energiebedrijven toch nog eens in handen komen van de grote Europese concurrenten. Dat laatste achten zij allerminst ondenkbaar.

Als de energiebedrijven worden opgesplitst, zijn ze in een mum van tijd overgenomen door buitenlandse bedrijven. Daar gaan Nuon, Essent en Eneco. Om over de kleinere energiebedrijven en van de nieuwkomers op de markt nog maar te zwijgen. Alleen als de Nederlandse energiebedrijven niet worden opgesplitst én de kans krijgen om te fuseren, maken ze een kans om op de Europese markt te overleven.

Het grote probleem is dat de liberalisering van de energiemarkt - waar het hier allemaal om gaat - juist was bedoeld om meer concurrentie te laten ontstaan tussen energiebedrijven, zodat de prijzen voor de consument omlaag zouden gaan. De politiek probeert er alles aan te doen om dat op het Nederlandse grondgebied voor elkaar te krijgen. Maar het lijkt er op dat Den Haag nog steeds geen benul heeft dat het spel inmiddels op Europees niveau wordt gespeeld: de Europese NMa stond toe dat energiebedrijven fuseerden tot vier mega-ondernemingen en in Nederland wordt gezeurd over fusie tussen drie betrekkelijk kleine ondernemingen. Hoezo, concurrentie?

Overigens, de discussie in Nederland is typisch voor ons land: niemand in Europa denkt nog maar na over splitsing – want dat is de nekslag voor nationale ondernemingen - behalve Nederland. Minister Brinkhorst heeft gezegd: ik heb geen haast met de splitsing. Hopelijk bedoelt hij: ik neem niet het voortouw in Europa.

De energiesector laat zien hoe ondoordacht Europa van start is gegaan met regelingen voor privatisering. En hoe weinig bewustzijn er in ieder geval in Nederland is over de gevolgen voor Nederlandse bedrijven. Politici en de NMa realiseren zich niet dat de grenzen in Europa zijn opgeheven.